Na poprawną pracę wyszukiwarki składają się cztery elementy:
1. Pająk (Spider, Crawler) – czyta tekst na stronie WWW tak, jak przeglądarka, ale czyści kod ze znaczników html. Bierze pod uwagę najbardziej interesujące go miejsca w kodzie, czyli tytuł, nagłówek, znaczniki. Podczas czytania strony pająk zagłębia się w nią, podążając za linkami.
2. Baza danych – jest indeksowana. Na jej podstawie powstaje indeks. To, czy strona pojawi się w wynikach wyszukiwania zależy właśnie od tego, czy została uwzględniona w indeksie, a nie w bazie danych.
3. Indeks – spis wszystkich unikalnych słów wraz z odnośnikami do miejsc ich występowania w bazie danych. Indeks wyszukiwarki można śmiało porównać do indeksu znajdującego się na końcu książki – w obu przypadkach chodzi o uzyskanie tego samego celu.
4. Program wyszukujący – przeszukuje indeks w poszukiwaniu hasła wpisanego w formularz wyszukiwarki. Jeżeli słowo zostanie odnalezione, program wyszukujący czyta wszystkie strony z bazy danych oznaczone w indeksie jako zawierające dane zapytanie.
Można wyróżnić trzy główne metody oceny stron przez wyszukiwarki:
1. Popularność strony – która jest mierzona na podstawie liczby wizyt w ciągu jakiegoś czasu, np. w ciągu miesiąca lub tygodnia.
2. Linki pozycjonujące – popularność strony określa się za pomocą linków prowadzących do danej strony z innych serwisów.
3. Budowa i zawartość strony – każda strona, która jest bogata w treść i zawiera odpowiednią liczbę słów kluczowych, ma szansę na wysoką pozycję w sieci i na listach wyszukiwań wyszukiwarek.
Możemy wyróżnić czynniki, które mają korzystny lub niekorzystny wpływ na pracę wyszukiwarki. Do korzystnych zaliczyć można słowa kluczowe, dobrą domenę, linki, wpływ użytkowników. Do niekorzystnych: kiepski serwer lub hosting, linkowanie do słabych stron, zbyt duża ilość słów kluczowych, spamowanie.